Gaziantep. Pistacjowa stolica Turcji. | tamBylscy.pl - historia naszych podróży.

Gaziantep. Pistacjowa stolica Turcji.

Gaziantep, szóste co do wielkości miasto Turcji, ze swoją bogatą historią jest mekką dla turystów spragnionych widoku zabytków i wielbicieli muzeów. Ale znane jest przede wszystkim ze swojego regionalnego specjału – pistacji, używanych do wyrobu baklawy i chałwy.

Turcja południowo-wschodnia, dzień 4 (poprzedni wpis: Antiochia, blisko źródeł chrześcijaństwa). Do Gaziantep dotarliśmy późno wieczorem, po 5-godzinnej podróży rejsowym autobusem z Antiochii. Wieczór wypełniła nam wyłącznie „aklimatyzacja” w hotelu Yunus.

Niektóre źródła podają, że Gaziantep (do początków XX w. zwany Antep) jest jednym z najstarszych zasiedlonych do dziś miejsc na świecie – faktem jest że ślady osadnictwa znajdowane tutaj pochodzą nawet z 4000 lat p.n.e. Na pewno był jednym z pierwszych w Anatolii. Po okresie przynależenia do imperium Babilonu, ok.1700 r. p.n.e. został wchłonięty do państwa hetyckiego. Później zdobywany był m.in. przez Asyryjczyków i Persjan. Od momentu pokonania Imperium Perskiego przez Aleksandra Wielkiego, Antep wszedł w skład Cesarstwa Rzymskiego, a potem Bizancjum aż do połowy VII w. n.e., kiedy to z kolei Arabowie opanowali cały region.

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Z tego okresu pochodzi prawdopodobnie najstarszy meczet w mieście – Ömeriye Camii (nazwa na cześć kalifa Omara, przywódcy arabsko-muzułmańskich wojsk), choć nie wiadomo dokładnie kiedy został wybudowany. Od początków XI w. nastąpiły najbardziej burzliwe cztery stulecia w historii miasta, kiedy to wielokrotnie przechodziło ono z rąk do rąk (m.in. Seldżukowie i krzyżowcy), aż w 1516 r. „przyszło” Imperium Osmańskie, które rządziło regionem i miastem aż do I wojny światowej. Okres osmański to wielka rozbudowa miasta, powstało wtedy wiele meczetów, karawanserajów i medres (w połowie XVII w. w mieście było podobno ok.100 meczetów).

Po I wojnie światowej miasto dostało się po zarząd najpierw Anglików, a później Francuzów. Kiedy ci drudzy nadeszli z wojskami, by przejąć miasto (początek 1920 r.), mieszkańcy stanęli w jego obronie. Rozpoczęło się 11-miesięczne oblężenie miasta, zakończone dopiero z powodu panującego w Antep głodu. W tym czasie na miasto spadło aż 70.000 francuskich kul, zabijając 6 tys. mieszkańców (mają oni dziś swój pomnik w mieście). W marcu 1921 r. Turcja odzyskała panowanie nad regionem (m.in. Antep i Adana), a bohaterska obrona miasta została utrwalona w zmienionej nazwie (obowiązującej od 1922 r.) – Gaziantep („Gazi” to weteran wojenny). Choć nadal w potocznej mowie w Turcji obowiązuje historyczna nazwa – Antep.

Dziś Gaziantep jest szóstym co do wielkości miastem w Turcji, liczy prawie 1,5 mln mieszkańców. Historia miasta, liczne muzea i meczety stały się jego atrakcją, na równi z pistacjami, z których uprawy cały region słynie nie tylko w Turcji. Pistacje oraz wyroby z nich – głównie baklawa i chałwa, są najbardziej znanym towarem eksportowym regionu.

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum, "The Gypsy Girl"

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum, „The Gypsy Girl”

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Gaziantep, Zeugma Mosaic Museum

Pistacje przeznaczone do wyrobu słodyczy zbierane są miesiąc wcześniej (w sierpniu), niż te, używane do zwykłego „chrupania”, mają wtedy wyższą zawartość białka, a małą tłuszczu. Pistacje z regionu Gaziantep mniej też się „otwierają” niż te popularnie spotykane w naszych sklepach (pochodzące z Ameryki czy Iranu), stąd ciężej się je „chrupie”. W każdym razie, wracając do baklawy pistacjowej, mieszkańcy miasta chwalą się, że najtańsza kupiona w Gaziantep jest o niebo lepsza niż nawet najdroższa, kupiona w innym regionie Turcji. My spróbowaliśmy jej dopiero w Diyarbakir, ale i tak zostaliśmy fanami jej smaku.

Pistacjowa baklawa

Pistacjowa baklawa

W Gaziantep przede wszystkim chcieliśmy zobaczyć dwa muzea: Muzeum Archeologiczne i Muzeum Mozaik Zeugma. To pierwsze odpadło na starcie – okazało się być w kapitalnym remoncie. Skupiliśmy się więc na mozaikach z Zeugmy – starozytnego miasta położonego kiedyś w regionie miasta, założonego ok.300 r. p.n.e. przez Seleukosa, jednego z wodzów Aleksandra Wielkiego. Po zdobyciu przez Rzymian w 64 r., Zeugma przeżyła okres prosperity ze względu na swoje położenie na Jedwabnym Szlaku, łączącym Antiochię z Chinami. Ale najazdy i trzęsienia ziemi sprawiły, że Zeugma stopniowo traciła swoje znaczenie, aż w VI w., w obliczu najazdów arabskich, została całkowicie opuszczona przez mieszkańców.

Mozaiki, odzyskane w wyniku prac archeologicznych, prowadzonych na terenach niegdysiejszej Zeugmy, stanowią większość eksponatów uruchomionego w 2011 r. nowoczesnego Muzeum Mozaik w Gaziantep. Muzeum to jest największym na świecie muzeum, dedykowanym starożytnym mozaikom – powierzchnia wystawiennicza to ok.1700 m2 na kilku piętrach i w kilku połączonych ze sobą budynkach. Kompleks zawiera także restauracje i centrum konferencyjne, znacząco odróżniając się swoją nowoczesną bryłą od zabytkowych, kamiennych domów i meczetów w starej części miasta.

Gaziantep, uliczki starego miasta

Gaziantep, uliczki starego miasta

Mozaiki w muzeum są ułożone w przemyślany sposób, tak aby były dobrze widoczne, nawet w szczegółach, dla zwiedzających, którym oglądanie dodatkowo ułatwiono konstruując ścieżki i mostki pomiędzy poszczególnymi eksponatami. Dzięki temu można z bliska podziwiać misterną pracę autorów mozaik, układających ogromne obrazy z malutkich kawałków ceramiki. Symbolem muzeum jest niewielka część mozaiki, odzyskana z jednego z domów w Zeugmie, nazwana „Cyganka” (The Gypsy Girl) – choć nazwa jest bardziej wynikiem żartu archeologów, jak odzwierciedla rzeczywistość.

Do jej konstrukcji użyto podobno specjalnej techniki, dzięki której oczy postaci są bardziej realistyczne. Dodatkowo, postać tę „ułożono” w mozaice w technice „trzy-czwarte postaci”, której użył też np. Leonardo da Vinci, malując swoją „Mona Lisę” – z tych powodów mozaika ta jest najbardziej znanym eksponatem w Muzeum Mozaik w Gaziantep. Jest dla niej przeznaczona osobna, zaciemniona salka, do której można wejść wyłącznie w towarzystwie ochroniarza (wchodzi tam z każdą chętną osobą, gasząc po wyjściu skromne oświetlenie mozaiki). Na szczęście robienie zdjęć jest dozwolone (bez flesza oczywiście).

Gazienatep, cytadela

Gazienatep, cytadela

Gaziantep, pomnik 14 Męczenników obok cytadeli

Gaziantep, pomnik 14 Męczenników obok cytadeli

Gaziantep, repliki "inskrypcji orchońskich"

Gaziantep, repliki „inskrypcji orchońskich”

W muzeum można spędzić kilka godzin, podziwiając kunszt artystów, układających mozaiki w starożytności. Bilet wstępu jest zastanawiająco tani (jak na warunki tureckie) – kosztuje 8 TL od osoby. Kompletnie nie przemyślano jedynie szatni – po zostawioną w niej odzież można wrócić jedynie… wychodząc na zewnątrz i wracając do wejścia tak jak przy pierwszym wchodzeniu. Ale dla mozaik z Zeugmy warto było się przespacerować kilkaset metrów w krótkim rękawku w lutym :)

Kolejną atrakcją Gaziantepu jest cytadela, umiejscowiona w samym środku starej części miasta i otoczona przez zabytkowe budynki i meczety oraz sklepiki rzemieślników. Niestety także była zamknięta i poddawana renowacji przed nadchodzącym sezonem letnim (wtedy też ma być ponownie otwarta dla zwiedzających), stąd też mogliśmy ją podziwiać jedynie z zewnątrz. Wybudowana została, początkowo jako wieża obserwacyjna, w czasach rzymskich, a obecny wygląd osiągnęła w wyniku licznych rozszerzeń mniej więcej w VI w. n.e., za czasów bizantyjskiego cesarza Justyniana. Mury cytadeli mają ponad kilometr długości i posiadają 12 wbudowanych bastionów obronnych.

We wnętrzach murów znajdują się pozostałości meczetów, cystern i innych zabudowań. Na najniższym piętrze znajdują się zamkowe komnaty. Cytadela miała w podziemiach także własne źródło wody. Dziś za murami mieści się muzeum, poświęcone obronie miasta przez jego mieszkańców w 1920/21 r. Twierdza otoczona jest mini-skwerem z fontanną i ławeczkami, wszystko wygląda na bardzo zadbane. Na północnej jej ścianie stoi budynek zabytkowej łaźni – Naib Hamami, wybudowanej w 1640 r. i pięknie odrestaurowanej, wciąż czynnej i użytkowanej.

Gaziantep, uliczki starego miasta

Gaziantep, uliczki starego miasta

IMG_8883

Gaziantep, bazar

Gaziantep, bazar

Gaziantep, bazar

Gaziantep, bazar

Gaziantep, bazar

Gaziantep, bazar

Niemal naprzeciw łaźni znajduje się widoczny z daleka „pomnik 14 męczenników”, upamiętniający czternaścioro dzieci, zabitych przez francuskich żołnierzy w czasie historycznego oblężenia miasta. Niemal tuż obok znajduje się kolejna historyczna pamiątka – replika „inskrypcji orchońskich” – kolumn zapisanych językiem staro-tureckim, pierwszą rozpoznaną formą języka tureckiego, znalezionych w dolinie rzeki Orchon w dzisiejszej Mongolii. Kolumny osadzone były na kamiennych wizerunkach żółwi, zostały znalezione w końcówce XIX wieku. Dla Turków stanowią ważną część historii ich języka.

Gaziantep to także stare miasto, wąskie uliczki przepełnione kamiennymi zabytkowymi zabudowaniami. W czasie naszej wizyty duża część domów jak i ulic była w remoncie, pewnie niedługo cała okolica będzie naprawdę świetnie wyglądać. Warto się przespacerować labiryntem uliczek, by poczuć klimat setek lat historii tego miasta. W labiryncie tym spędziliśmy trochę czasu – nasz hotel znajdował się bowiem na skraju starej części Gaziantepu.

Najliczniejsza grupa atrakcji turystycznych miasta to oczywiście meczety i kościoły, których historia pozostawiła tutaj mnóstwo, i większość w bardzo dobrej kondycji. Postaramy się wymienić te, które odwiedziliśmy, w kolejności naszego zwiedzania:

  • Gaziantep, meczet Kurtuluş Camii

    Gaziantep, meczet Kurtuluş Camii

    Eyüboğlu Camii, wybudowany pierwotnie w XIV wieku (choć nie wiadomo dokładnie kiedy), a przebudowany do obecnej postaci w czasach osmańskich (połowa XVI w.), w czasie naszego pobytu będący w remoncie;

  • Kurtuluş Camii, wybudowany pierwotnie w 1892 r. jako armeński kościół, po opuszczeniu miasta przez Ormian najpierw służył jako więzienie, potem stał długo pusty, aż w 1988 r. został przekształcony w meczet (dobudowano mu minaret do dzwonnicy). We wnętrzach nie pozostały żadne symbole chrześcijańskie, choć ponoć na ścianach można zobaczyć ślady po wiszących tu wcześniej krzyżach;
  • Gaziantep, armeński kościół Kendirli Kilisesi

    Gaziantep, armeński kościół Kendirli Kilisesi

    Kendirli Kilisesi – stary armeński kościół, wybudowany w 1860 r. przez francuskich misjonarzy przy pomocy Napoleona III. Dziś służy jako siedziba i sala konferencyjna urzędu ds. edukacji;

  • Çınarlı Camii, powstały pierwotnie prawdopodobnie przed 1660 r., ale zniszczony w trakcie oblężenia miasta (1920/21), został odbudowany w latach pięćdziesiątych XX wieku;
  • Handan Bey Camii, wybudowany pod koniec XVI w. (dokładna data nie jest znana), stojący w pobliżu cytadeli, poważnie uszkodzony podczas oblężenia miasta, ale potem odbudowany wg pierwotnego planu;
  • Gaziantep, meczet Şirvani Camii

    Gaziantep, meczet Şirvani Camii

    Şirvani Camii, także stojący obok cytadeli (po jej zachodniej stronie), jeden z najstarszych meczetów w Gaziantep, wybudowany w XIV lub XV wieku prawdopodobnie jako obiekt derwiszów (słynne tańce derwiszów). Inna funkcjonująca nazwa tego meczetu to İki Şerefeli Camii (Meczet z Podwójnym Balkonem) ze względu na budowę minaretu, który rzeczywiście wyjątkowo posiada dwa balkony;

  • Tahtani Camii (lub Tahtali Camii), czyli „drewniany meczet”, prawdopodobnie początkowo wykonany w całości właśnie z drewna. Data budowy nie jest znana, w dokumentach pojawia się po raz pierwszy w 1557 r. i ten rok uznaje się na razie jako datę powstania. Meczet również znajduje się obok cytadeli, w jednej z najstarszych części miasta;
  • Alaüddevle Camii, budowany gdzieś pomiędzy 1479 a 1515 r. (dokładnie nie wiadomo). W dzisiejszej świątyni tylko minaret pochodzi z oryginalnej budowli. Cały meczet został zbudowany od nowa w latach 1903-09 z pieniędzy pochodzących z datków od lokalnej ludności. Pieniędzy nie wystarczyło na kopułę meczetu, pomógł więc ówczesny osmański sułtan;
  • Gaziantep, meczet Alaüddevle Camii

    Gaziantep, meczet Alaüddevle Camii

    Karagoz Camii, wybudowany na miejscu stojącego tu dawniej sanktuarium o nazwie „Karagoz” (stąd nazwa meczetu) w 1758 r. Prosty, skromny i niewielki meczet;

  • Boyaci Camii, kolejny z najstarszych meczetów Gaziantepu, wybudowany w początkach XIII w. (niektóre źródła mówią o roku 1211). Obecny wygląd pochodzi z przebudowy odbytej w 1575 r. Minaret został przebudowany w XIX w. Przynależąca do meczetu medresa nie zachowała się do naszych czasów;
  • Haci Veli Camii, wybudowany w 1645 r. początkowo jako sala modłów, a w meczet przekształcony w 1690 r.;
  • Alabey Camii, stojący przy popularnym miejskim deptaku, Gaziler Caddesi, wybudowany został najprawdopodobniej pod koniec XVI wieku, a fundatorem był miejscowy oficer kawalerii. Obecna forma świątyni powstała po przebudowie w 1809 r.;
  • Nuri Mehmet Pasha Camii, wybudowany na pewno przed 1786 r., nazwa pochodzi od fundatora świątyni, którego grobowiec znajduje się w jej wnętrzach. Podczas oblężenia miasta zniszczony został minaret oraz kopuły meczetu, które zostały odbudowane w drugiej połowie XX wieku;
  • Gaziantep, meczet Ömeriye Camii

    Gaziantep, meczet Ömeriye Camii

    Ömeriye Camii, najbardziej znany meczet Gaziantepu, którego data budowy nie jest znana. W dokumentach pojawia się już w 1210 r., a zbudowany został najprawdopodobniej ok.1150 r. Co do nazwy też są wątpliwości – albo pochodzi ona od kalifa Omera, którego wojska zdobywały miasto, albo od jego wnuczka, także o tym imieniu. Trzecia teoria mówi, że pierwszy meczet wybudował, a drugi go odnowił, na co wskazywałaby druga używana nazwa meczetu: Ömereyn Camii (meczet Dwóch Omerów). Na pewno jest to najstarszy meczet w Gaziantepie;

  • Gaziantep, armeński kościół St.Bedros Kilisesi

    Gaziantep, armeński kościół St.Bedros Kilisesi

    St.Bedros Kilisesi, typowy armeński kościół, wybudowany w połowie XIX w., którego pozostałości przypadkowo odkryto w trakcie budowy drogi w starej części miasta. W czasach republiki używany był jako przędzalnia, a po restauracji używany jest jako miejsce wystaw, konferencji i koncertów. Jest udostępniany do zwiedzania przez uczynnych ochroniarzy;

  • Kozanli Camii, pierwotnie wybudowany jako „mescit” (miejsce modłów), w 1688 r. przekształcony w meczet. W środku znajduje się osobna część dla kobiet, oddzielona od głównej przestrzeni przez drewnianą przegrodę.

Jak widać, meczetami Gaziantep zdecydowanie może się chwalić – a na pewno nie widzieliśmy wszystkich wartych zobaczenia. Pomiędzy Alaüddevle, Karagoz a Boyaci Camii znajduje się dodatkowo dzielnica bazarów. Najpierw trafiliśmy na typowy kryty bazar, z tkaninami, ubraniami, słodyczami, akcesoriami do kawy i herbaty, a potem utonęliśmy w cudownie klimatycznym bazarze rzemieślników z ich unikalnymi, a czasem bardzo przyziemnymi wyrobami i klimatem targu staroci…

Gaziantep, plac Republiki

Gaziantep, plac Republiki

Gaziantep, pomnik Ataturka na Placu Republiki

Gaziantep, pomnik Ataturka na Placu Republiki

Gaziantep, Muzeum Archeologiczne

Gaziantep, Muzeum Archeologiczne

Gaziantep, bazar rzemieślniczy

Gaziantep, bazar rzemieślniczy

Gaziantep, bazar rzemieślniczy

Gaziantep, bazar rzemieślniczy

Gaziantep, bazar rzemieślniczy

Gaziantep, bazar rzemieślniczy

Gaziantep, bazar rzemieślniczy

Gaziantep, bazar rzemieślniczy

Gaziantep, rozrywka miejscowych - gry

Gaziantep, rozrywka miejscowych – gry

Na uwagę w Gaziantepie zasługują także parki, a przede wszystkim „park stulecia” (nazwany na cześć setnej rocznicy urodzin wodza Ataturka), rozpoczynający się na Placu Republiki (gdzie stoi oczywiście pomnik Ataturka), a pokrywający powierzchnię aż 256 tys. m2, w którego granicach, oprócz oczywiście terenów zielonych, mieszczą się m.in. amfiteatr, plac dla deskorolek, place zabaw dla dzieci, baseny, a w zimie także lodowisko. To jeden z największych parków w całej Turcji. Na jego terenie znajduje się także ogromny meczet, którego nazwa nie jest przypadkowa (Ulu Camii – Wielki Meczet). Aczkolwiek nie jest on zabytkiem, pochodzi z 1990 r.

Już po godzinie 16:00 byliśmy w drodze na „otogar” (dworzec autobusowy) w Gaziantepie, skąd znów rejsowym autobusem udaliśmy się do kolejnego miasta na naszej trasie po południowo-wschodniej Turcji – do Sanliurfy. Tenże „rejsowy autobus” trafił nam się wyjątkowo dobrze wyposażony – wbudowane w fotele dotykowe ekrany wyposażone były (oczywiście oprócz standardowo dostępnych: telewizji, internetu i filmów VOD) także w aplikacje Facebooka, YouTube i Twittera, a co najlepsze, także popularne gry. Więc 2 godziny jazdy do Sanliurfy spędziliśmy grając w… Angry Birds :)

Pełna galeria zdjęć z Gaziantep znajduje się na osobnej stronie naszego bloga oraz na naszym profilu na Facebooku.

 

Inne wpisy z: Turcja (Kurdystan) 2014

Do Turcji lecieliśmy liniami Pegasus

Lutowa wyprawa do tureckiego Kurdystanu była naszą pierwszą objazdową podróżą realizowaną bez samochodu. Czas na małe podsumowanie organizacji logistycznej - transportu, noclegów i wszystkiego, co musieliśmy ogarnąć w czasie pobytu w południowo-wschodniej Turcji.

Berlin, East Side Gallery

W Berlinie kończyła się nasza tegoroczna podróż po południowo-wschodniej Turcji, a że mieliśmy sporo czasu do autobusu wiozącego nas do domu, zaplanowaliśmy zwiedzanie kolejnej atrakcji stolicy Niemiec - East Side Gallery.

Stambuł, meczet Şemsi Paşa Camii

Üsküdar, jedna z większych i najbardziej zaludnionych dzielnic Stambułu, gościł nas przez ułamek dnia podczas drogi powrotnej z podróży po południowo-wschodniej Turcji. Czasu wystarczyło na zwiedzenie kilku znaczących meczetów azjatyckiej części tej wielkiej aglomeracji.

Dodaj komentarz