Kościoły starego Wilna, cz.1 | tamBylscy.pl - historia naszych podróży.

Kościoły starego Wilna, cz.1

Starówka w Wilnie słynie przede wszystkim z nagromadzenia świątyń różnych wyznań, z oczywistą przewagą tych rzymskokatolickich. Bardzo często wiąże się z nimi długa i barwna historia, często dodatkowo ściśle związana z Polską i Polakami.

Wilno na weekend (poprzedni wpis: Wilno, największe atrakcje Starego Miasta) Zwiedzając Stare Miasto w Wilnie nie da się pominąć świątyń i klasztorów, których ilość tutaj przyprawia o zawrót głowy. Poniżej znajdziecie przewodnik po większości z nich, w kolejności która umożliwi Wam ich zwiedzanie niejako „po drodze” – proponujemy więc swoistą „trasę” wzdłuż kościołów starego Wilna, pomijając kwestię ich ważności religijnej, kulturowej czy historycznej. Zwiedzamy wszystkie, zaczynając od historycznej miejskiej bramy – Ostrej Bramy i Kaplicy Ostrobramskiej.

KML-LogoFullscreen-LogoQR-code-logoGeoJSON-LogoGeoRSS-LogoWikitude-Logo
Wilno, świątynie Starego Miasta

ładowanie mapy - proszę czekać...

Wilno, Kaplica Ostrobramska: 54.674321, 25.289465
Wilno, kościół św.Teresy: 54.675047, 25.289476
Wilno, prawosławny monaster św.Ducha: 54.675568, 25.290688
Wilno, cerkiew św.Trójcy : 54.675264, 25.288328
Wilno, kościół Matki Boskiej Pocieszenia i św.Augustyna: 54.679005, 25.290238
Wilno, kościół św.Kazimierza: 54.677690, 25.288575
Wilno, cerkiew św.Mikołaja: 54.679907, 25.288618
Wilno, cerkiew św.Paraskewy Piatnicy: 54.680931, 25.289251
Wilno, Sobór Przeczystej Bogurodzicy: 54.681114, 25.292373
Wilno, kościół św. Bartłomieja Apostoła: 54.680282, 25.297533
Wilno, kościół Wszystkich Świętych: 54.675838, 25.284283
Wilno, kościół św.Mikołaja: 54.678273, 25.282942
Wilno, kościół ewangelicko-luterański: 54.679426, 25.283360
Wilno, kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny: 54.679470, 25.280700
Wilno, kościół ewangelicko-reformowany: 54.681365, 25.277819
Wilno, kościół św. Katarzyny: 54.681802, 25.281118
Wilno, kościół św. Ignacego Loyoli: 54.682677, 25.282073
Wilno, kościół św. Krzyża: 54.683954, 25.285002
Wilno, Bazylika archikatedralna św.Stanisława Biskupa i św.Władysława: 54.685852, 25.287759
Wilno, kościół św. Piotra i Pawła: 54.694100, 25.306320
Wilno, kościół św.Anny: 54.683136, 25.293081
Wilno, kościół św.Franciszka i św.Bernarda: 54.683024, 25.293510
Wilno, kościół św. Michała: 54.682683, 25.291944
Wilno, kościół św.Jana Chrzciciela i św.Jana Apostoła i Ewangelisty: 54.682615, 25.288575
Wilno, Synagoga Chóralna: 54.676108, 25.281617
Wilno, kościół św.Ducha: 54.681238, 25.284621
Wilno, Sanktuarium Miłosierdzia Bożego: 54.681306, 25.285487

 

Kaplica Ostrobramska

Od strony wewnętrznej jedynej zachowanej do dziś średniowiecznej bramy miejskiej znajduje się kaplica, dobudowana do bramy w końcówce XVII w., pierwotnie drewniana, a od 1712 r. murowana. We wnętrzach kaplicy znajduje się, uważany za cudowny, obraz Matki Miłosierdzia, zwanej też Matką Boską Ostrobramską. Każdy, kto chodził do szkoły, uczył się kiedyś na pamięć mickiewiczowskiej Inwokacji z Pana Tadeusza: „Panno Święta, co Jasnej bronisz Częstochowy i w Ostrej świecisz Bramie !”.

Wilno, Kaplica Ostrobramska

Wilno, Kaplica Ostrobramska

Autor nie jest znany, obraz pochodzi na pewno z XVII w. W 1927 r., gdy Wilno powróciło na krótko w granice Polski, odbyła się uroczysta koronacja obrazu – swoją obecnością uświetnili ją m.in. Mościcki i Piłsudski. Obraz ten jest jednym z tych, otoczonych największym kultem. Matkę Boską Ostrobramską wielokrotnie wspominał Jan Paweł II, który zresztą modlił się tu podczas wizyty w Wilnie w 1993 r.

Kościół św.Teresy

Wilno, kościół św.Teresy

Wilno, kościół św.Teresy

Przylegający do Ostrej Bramy, spory wymiarowo kościół, wybudowany w połowie XVII w. przy pomocy środków Stefana Paca, ówczesnego wysokiego urzędnika skarbowego (mniej więcej „królewskiego” ministra skarbu). Stefan Pac ufundował w Wilnie kilka świątyń, sam też został w kościele św.Teresy pochowany (choć budowę dokończono już po jego śmierci).

Kościół od początku należał do Karmelitów Bosych. Dopiero w 1844 r. ówczesne władze carskie zamknęły klasztor, a świątynię przekazały stojącemu po sąsiedzku prawosławnemu monasterowi św.Ducha. Mimo to, kościół nie został zamknięty ani przekształcony w cerkiew. Wcześniej został uszkodzony podczas wojen napoleońskich na początku XIX w. Kościół rzymskokatolicki odzyskał władzę nad świątynią w 20-leciu międzywojennym.

Prawosławny monaster św.Ducha

Wilno, cerkiew św.Ducha

Wilno, cerkiew św.Ducha

Bardzo popularny cel prawosławnych pielgrzymek, ze względu na znajdujące się wewnątrz relikwie trzech wileńskich męczenników za wiarę. Wg zachowanych zapisów, trzema męczennikami byli Antoni, Jan i Eustachy, XIV-wieczni dworzanie litewskiego księcia Olgierda, którzy potajemnie przyjęli chrzest – mówimy o czasach przed oficjalnym chrztem Litwy. Olgierd zażądał od nich porzucenia nowej wiary, a po odmowie powiesił wszystkich.

Wilno, cerkiew św.Ducha

Wilno, cerkiew św.Ducha

Kanonizacja odbyła się już w 1364 r., a relikwie świętych zostały przewiezione do Konstantynopola (dzisiejszy Stambuł), gdzie złożono jest w słynnej Hadze Sofii. W 1609 r. w Wilnie wybudowano prawosławny monaster (klasztor) oraz trochę wcześniej (1597 r.) cerkiew św.Ducha. Wtedy też przeniesiono tu relikwie męczenników – początkowo złożono je w podziemiach. Klasztor szybko stał się czołowym, mając pod sobą inne. Tutejsi mnisi wyznaczani byli na przełożonych w innych cerkwiach i monasterach.

Relikwie wileńskich męczenników tylko raz potem opuściły mury cerkwi – w 1915 r., kiedy to w obliczu I wojny światowej mnisi opuścili klasztor, zabierając je do Moskwy. Po II wojnie światowej cerkiew i monaster działały bez przeszkód ze strony władz komunistycznych. Kompleks jest dziś siedzibą prawosławnych biskupów Wilna i całej Litwy. Warto zobaczyć wnętrza cerkwi – są niezwykle pięknie zdobione. A relikwie męczenników wystawione są w głównej nawie cerkwi, w bardzo widocznym miejscu, nie sposób ich pominąć przy zwiedzaniu.

Cerkiew św.Trójcy i klasztor Bazylianów

Wilno, cerkiew św.Trójcy i klasztor Bazylianów

Wilno, cerkiew św.Trójcy i klasztor Bazylianów

Za Kaplicą Ostrobramską, kościołem św.Teresy i monasterem św.Ducha, przy ulicy Ostrobramskiej znajdziemy jeszcze jeden obiekt sakralny – klasztor Bazylianów oraz cerkiew (dziś kościół) św.Trójcy. Wg legendy pierwszą świątynię wybudowała tu żona księcia Olgierda, syna Giedymina – legendarnego założyciela Wilna. Miała ona upamiętniać miejsce kaźni trzech męczenników, o których napisaliśmy wyżej przy okazji opisu monasteru św.Ducha.

W 1514 r. ówczesny kasztelan wileński, Konstanty Ostrogski (pochowany później w Peczerskiej Ławrze w Kijowie, którą także widzieliśmy), nakazał rozbudowę, dzięki czemu powstała murowana świątynia. Na początku XVII w. w wyniku sporu z kościołem prawosławnym, świątynię przejęli uniccy mnisi Bazylianie – prawosławni mnisi właśnie wtedy założyli tuż obok swój monaster św.Ducha.

Wilno, cerkiew św.Trójcy

Wilno, cerkiew św.Trójcy

Wilno, cerkiew św.Trójcy

Wilno, cerkiew św.Trójcy

Po rozbiorach władze carskie rozpoczęły prześladowania zakonników w Wilnie, w wyniku czego na terenie klasztoru rozpoczęło działalność więzienie. Tu zaczynają się silne związki z polską kulturą – więzieni tu byli polscy patrioci, także członkowie towarzystw filomatów i filaretów, m.in. Adam Mickiewicz i jego przyjaciel Ignacy Domeyko. Później więziono tu także powstańców listopadowych. To właśnie doświadczenia Mickiewicza z okresu więzienia go tutaj, zawarł on w III części „Dziadów”. Jego cela zwana była „celą Konrada”. Jej umiejscowienie udało się historykom odtworzyć, ale została ona przez mnichów przekształcona później w apartament mieszkalny.

Wilno, klasztor Bazylianów

Wilno, klasztor Bazylianów

Wilno, klasztor Bazylianów, dzisiejsza "cela Konrada"

Wilno, klasztor Bazylianów, dzisiejsza „cela Konrada”

Wkrótce obiekt został w całości przekazany kościołowi prawosławnemu, po czym przebudowano go, by dostosować do tradycji świątyń tego wyznania. Przed samym wybuchem II wojny światowej obiekt został opuszczony przez mnichów. Kościół niszczał praktycznie nieużywany aż do odzyskania przez Litwę niepodległości, kiedy to oddano go z powrotem Bazylianom. Ci w części zabudowań urządzili hotel, a rolę dawnej „celi Konrada” pełni mały, dobudowany budyneczek. Sama świątynia jest bardzo powoli (głównie we wnętrzach) remontowana. Na zewnątrz jej stan jest opłakany, choć nadal po obu stronach wejścia głównego można podziwiać resztki fresków, przedstawiających trzech legendarnych litewskich męczenników…

Kościół św.Kazimierza i klasztor Jezuitów

Wilno, kościół św.Kazimierza

Wilno, kościół św.Kazimierza

Budowę rozpoczęto w 1604 r., zaraz po kanonizacji królewicza Kazimierza Jagiellończyka (jego relikwie spoczywają do dziś w specjalnie wybudowanej kaplicy przy katedrze wileńskiej). Jeszcze zanim ukończono budowę, kościół został strawiony przez pożar. Fundatorami byli król Zygmunt III Waza oraz Lew Sapieha, wysoki urzędnik na dworze króla, który – co ciekawe – urodził się w rodzinie prawosławnej, później został kalwinistą, a dopiero mając niespełna 30 lat przeszedł na katolicyzm.

Kościół został odbudowany po kolejnych dwóch pożarach, jakie strawiły jego mury w XVII i XVIII wieku. Potem nadeszły czasy wojen napoleońskich, w trakcie których Francuzi urządzili tu… magazyn zboża, dewastując wnętrza. Po powstaniu listopadowym władze carskie w ramach represji oddały świątynię kościołowi prawosławnemu, po czym przebudowały na modłę cerkiewną.

Wilno, kościół św.Kazimierza

Wilno, kościół św.Kazimierza

Po I wojnie światowej kościół katolicki odzyskał świątynię, która została wyremontowana, ale już po II wojnie władze radzieckie świątynię ponownie skonfiskowały – tym razem urządzono tu… muzeum ateizmu (!). Dopiero od 1991 r. kościół znów pełni funkcje sakralne. Wtedy też, podczas remontu, odkryto w podziemiach kryptę, o której do tego czasu nikt nie wiedział. Znaleziono w niej pochówki ludzkie, które zidentyfikowano jako groby jezuickich prowincjałów z XVII i XVIII wieku. Obecnie krypta jest otwarta.

W latach 1624-1630 posługę pełnił tu św.Andrzej Bobola, podobno tu też w 1622 r. otrzymał on święcenia kapłańskie. Jego obecność tu upamiętnia polskojęzyczna tablica widoczna przy wejściu. W krypcie kościoła znajduje się relikwiarz świętego.

Kościół Matki Bożej Pocieszenia i św.Augustyna

Wilno, kościół Matki Bożej Pocieszenia i św.Augustyna

Wilno, kościół Matki Bożej Pocieszenia i św.Augustyna

Nieczynny dziś kościół, zbudowany przez zakon Augustianów w II poł. XVII wieku. Budowę kościoła wsparł sam król Jan III Sobieski, ale drewniany obiekt spłonął po niespełna 70 latach istnienia podczas wielkiego pożaru miasta. Kościół został szybko odbudowany, ale nadal nie miał szczęścia – zakon Augustianów upadł i sprzedał budynki wileńskiemu uniwersytetowi. Ostatecznie w latach 40-tych XIX wieku kościół skonfiskowały władze carskie, przebudowując go na cerkiew prawosławną.

Kościół na krótko odżył w dwudziestoleciu międzywojennym, ale od zakończenia II wojny światowej znów jest zamknięty i nieużywany, stale niszczejąc bez stałego właściciela. Nie pełni żadnej funkcji sakralnej.

Cerkiew św.Mikołaja

Wilno, cerkiew św.Mikołaja

Wilno, cerkiew św.Mikołaja

Na końcu dużego placu z ratuszem miejskim (obok którego stoi kościół św.Kazimierza) znajdziemy prawosławną cerkiew św.Mikołaja. Pierwszą świątynię w tym miejscu, niemal równolegle z cerkwią św.Trójcy, wzniosła żona księcia Olgierda, syna Giedymina. O ile cerkiew św.Trójcy miała upamiętniać miejsce kaźni trzech litewskich męczenników, o tyle wg legendy cerkiew stojąca w miejscu dzisiejszej cerkwi św.Mikołaja miała być pierwszym miejscem ich pochówku.

Ten sam Konstanty Ostrogski, który przebudował cerkiew św.Trójcy, wybudował też w tym samym, 1514 r., murowaną cerkiew św.Mikołaja, którą możemy oglądać do dziś. Choć nie do końca, bo w 1742 r. w pożarze miasta cerkiew spłonęła, ale szybko ją odbudowano. W XIX w. przebudowano ją na wzór cerkwi rosyjskich.

Cerkiew św.Paraskewy

I znów historia wraca do małżonek księcia Olgierda – jedna z nich wybudowała w tym miejscu pierwszą historycznie murowaną cerkiew w Wilnie. Spłonęła ona w XVI wieku. Ze świątynią tą wiąże się ciekawa historia – tu ponoć, w obecności cara Piotra I Wielkiego odbył się chrzest dziadka Aleksandra Puszkina – niewolnika carskiego, który stając się ulubieńcem cara, najpierw zyskał tytuł szlachecki, potem rangę kapitana, a w końcu generała i gubernatora Tallinna.

Wilno, cerkiew św.Paraskewy

Wilno, cerkiew św.Paraskewy

W czasie swej historii cerkiew kilkukrotnie przechodziła z rąk wiernych prawosławnych do unitów i odwrotnie. Znaczenie utraciła po II wojnie światowej, kiedy to została splądrowana. Dziś otwierana jest jedynie przy okazji większych świąt.

Sobór Przeczystej Bogurodzicy

Skręcamy nieco ze Starego Miasta w kierunku starej dzielnicy Zarzecze. Tuż przed wejściem na jej teren stoi okazały, biały Sobór Przeczystej Bogurodzicy. I znów deja vu – świątynia pierwotnie wybudowana przez żonę księcia Olgierda, przebudowana na murowaną przez Ostrogskiego, spłonęła w pożarze miasta w XVIII w. W międzyczasie pochowano tu żonę polskiego króla Aleksandra Jagiellończyka.

Wilno, Sobór Przeczystej Bogurodzicy

Wilno, Sobór Przeczystej Bogurodzicy

Dalsza historia świątyni wiąże się z polskimi powstaniami – odbudowana, zniszczona została ponownie w czasie Powstania Kościuszkowskiego. Oddana uniwersytetowi, została przejęta ponownie przez władze po Powstaniu Listopadowym, kiedy to urządzono tu wojskowe koszary. Po Powstaniu Styczniowym z kolei we wnętrzach wmurowano poległym żołnierzom rosyjskim pamiątkowe tablice. Pod koniec XIX w. przebudowana, niestety przy użyciu materiałów z XVI murów wybudowanych przez Ostrogskiego.

Kościół św.Bartłomieja Apostoła

W dzielnicy Zarzecze znajdziemy niewielki kościółek pod wezwaniem św.Bartłomieja Apostoła – uważany za najmniejszy z kościołów starego Wilna. Jego dzisiejsza bryła pochodzi z 1824 r., ale świątynia (drewniana) istniała tu już od połowy XVII w. Później przebudowano ją na murowaną.

Wilno, kościół św.Bartłomieja Apostoła

Wilno, kościół św.Bartłomieja Apostoła

I znów związki z polskimi powstaniami – kościół został uszkodzony podczas Powstania Kościuszkowskiego, a po Powstaniu Listopadowym władze rozwiązały zakon prowadzący świątynię. Po II wojnie światowej władze radzieckie zamknęły obiekt – funkcje sakralne odzyskał dopiero w 1990 r.

Kościół św.Anny

Bezsprzecznie jeden z najwspanialszych kościołów w Wilnie, niezwykle widowiskowy. Nie jest znana dokładna data budowy, na pewno był to przełom XV / XVI w. – w dokumentacji historycznej pojawił się w 1501 r. Fundatorem był król Aleksander Jagiellończyk, wnuk Jagiełły. Świątynia była kilkukrotnie odbudowywana po pożarach. Legenda głosi, że zachwycał się nią sam Napoleon.

Wilno, kościół św.Anny (z tyłu kościół św.Franciszka i św.Bernarda)

Wilno, kościół św.Anny (z tyłu kościół św.Franciszka i św.Bernarda)

Kościół św.Franciszka i św.Bernarda

Wilno, kościół św.Franciszka i św.Bernarda

Wilno, kościół św.Franciszka i św.Bernarda

Kościół św.Anny sąsiaduje z inną świątynią – kościołem Bernardynów, starszym (budowę rozpoczęto w 1469 r.). Kościół ufundował ojciec Aleksandra Jagiellończyka, król Kazimierz Jagiellończyk (czyli syn Jagiełły). Mocno ucierpiał w XVII w. podczas rosyjskiego najazdu, odbudowany z pomocą finansową hetmana Paca, który ufundował również w Wilnie kościół św.Piotra i Pawła, o którym będzie niżej. W XIX w. Rosjanie zamienili klasztor w wojskowe koszary, a po II wojnie światowej świątynię całkowicie zamknięto. Przywrócono jej funkcjonowanie dopiero pod koniec XX w. „Po sąsiedzku”, obok obu kościołów, stoi spory pomnik naszego wieszcza, Adama Mickiewicza.

Kościół św.Michała

Wspominany już przez nas (przy okazji kościoła św.Kazmierza) Lew Sapieha miał więcej zasług w gestii fundacji świątyń w Wilnie. W 1594 r., na bazie podarowanego zakonowi Bernardynek własnego pałacu, wybudował tuż obok kościołów św.Anny i św.Franciszka klasztor św.Michała. W 1633 r. fundator po śmierci został pochowany we wnętrzach, w okazałym grobowcu, obok dwóch swoich żon.

Wilno, kościół św.Michała

Wilno, kościół św.Michała

Krótko później kościół i klasztor kompletnie zniszczyli Kozacy, ale szybko go odbudowano. Tak przetrwał wszystkie zawieruchy przez ponad 200 lat, aż pod koniec XIX w. został zamknięty przez władze carskie, które przekształciły go w przytułek. Bernardynki wróciły tu w dwudziestoleciu międzywojennym, ale na krótko – po II wojnie światowej urządzono tu Muzeum Architektury, które mieści się we wnętrzach do dziś. Bardzo cenne są wnętrza – ołtarz, obrazy i grobowce pochodzące z XVII w. Do 1948 r. wewnątrz znajdował się obraz Jezusa Miłosiernego, później przeniesiony do kościoła św.Ducha – napiszemy o nim przy okazji właśnie tego kościoła.

Kościół św.Janów

Wilno, dzwonnica kościoła św.Janów

Wilno, dzwonnica kościoła św.Janów

Ta jedna z najstarszych świątyń w Wilnie (pod wezwaniem św.Jana Chrzciciela i św. Jana Apostoła Ewangelisty) znajduje się przy jednym z końców Zaułku Literatów. Ufundowana została przez samego Jagiełłę w czasach chrztu Litwy, a konsekrowana w 1427 r. W 1571 r. została przekazana Jezuitom, którzy osiem lat później, za zgodą Stefana Batorego otworzyli na terenie posesji słynny Uniwersytet Wileński. Później kościół był kilkukrotnie odbudowywany po pożarach, które go trawiły. W XVIII w. dodano okazałą elewację w stylu rokoko, z której kościół słynie do dziś – nam nie było dane jej zobaczyć, dziedziniec kościelny był niestety zamknięty.

Nie dane nam było także zobaczyć wnętrz, ze względu na trwające w środku nabożeństwo (z zasady staramy się nie przeszkadzać wiernym). A szkoda, bo wnętrza pełne są akcentów polskich – po czasie zaborów kościół ten stał się miejscem patriotycznych spotkań polskich mieszkańców Wilna. Z okresu tego pochodzą znajdujące się we wnętrzach kościelnych pomniki m.in. Adama Mickiewicza czy Tadeusza Kościuszki.

Wilno, kościół św.Janów

Wilno, kościół św.Janów

Po sąsiedzku, przy kościele znajduje się kamienica, na której znajduje się tablica upamiętniająca zamieszkanie w niej w latach 1832-35 przez Józefa Ignacego Kraszewskiego.

Druga część przewodnika po świątyniach Starego Miasta w Wilnie znajdzie się w kolejnym wpisie. Pełna galeria zdjęć świątyń ze Starego Miasta w Wilnie znajduje się na osobnej stronie naszego bloga oraz na naszym profilu na Facebooku.

 

Inne wpisy z: Wilno

Wilno, tablica upamiętniająca miejsce zamieszkania A.Mickiewicza (dziś muzeum)

W Wilnie, przez wieki silnie związanym z Polską i Polakami, nie sposób nie zauważyć polskich akcentów - są widoczne na każdym kroku w nazwach ulic czy historycznych tablicach. Zobaczcie, co można znaleźć na Starym Mieście.  więcej

Wilno, kościół św.Piotra i Pawła

Starówka w Wilnie słynie przede wszystkim z nagromadzenia świątyń różnych wyznań, z oczywistą przewagą tych rzymskokatolickich. Bardzo często wiąże się z nimi długa i barwna historia, często dodatkowo ściśle związana z Polską i Polakami.

Wilno, Bazylika Archikatedralna

Starówka w Wilnie słynie przede wszystkim z nagromadzenia świątyń różnych wyznań, z oczywistą przewagą tych rzymskokatolickich. Bardzo często wiąże się z nimi długa i barwna historia, często dodatkowo ściśle związana z Polską i Polakami.

 

Dodaj komentarz